بررسی کرم‌ خاکی قرمز خشک

برای بررسی کرم‌ خاکی قرمز خشک باید ابتدا با کرم خاکی قرمز آشنا شویم. کرم‌های خاکی یا کرمشک جانورانی دارای بدنی نرم هستند. بدن آن‌ها به بندهایی تقسیم شده‌است. آن‌ها استخوان ندارند و معمولا دراز هستند. کرم‌ها از گوناگونی زیادی برخوردارند. آن‌ها در زمین می‌خزند. کرم‌های خاکی قرمز در هر جایی یافت می‌شوند و طول آن‌ها معمولا بیشتر از سه سانتی‌متر است. آن‌ها بیشتر به رنگ صورتی قهوه‌ای یا صورتی تیره هستند. تمام این ویژگی ها برای کرم‌ خاکی قرمز خشک نیز صادق است. هرچند که کرم خاکی فاقد استخوان یا غضروف است اما دارای اسکلت آب ایستایی است. کرم خاکی از معدود بی‌مهرگان دارای دستگاه گردش خون بسته‌است که دارای قلب لوله‌ای در سطح پشتی است. تنفس کرم خاکی از طریق پوست است و شبکه گسترده مویرگی زیر پوست در نزدیکی سطح تنفس دارد. در ادامه بررسی کرم‌ خاکی قرمز خشک باید گفت کرم خاکی از شاخه کرم‌های حلقوی با بدن بندبند است که مواد زاید هر بند توسط یک سامانه متانفریدی از طریق منفذی بیرونی در بند قبلی با مثانه‌ای در انتهای نفریدی دفع می‌شود. این کرم ها هرمافرودیت یعنی نرماده هستند و با لقاح دوطرفی تولید مثل می کنند.

از جلو به عقب، شکل اصلی کرم خاکی یک لوله استوانه‌ای در یک لوله است که به مجموعه‌ای از بخش‌ها به نام متامر تقسیم می‌شود که بدن را به بخش‌هایی تقسیم می‌کنند. شیارها معمولا از بیرون روی بدن قابل مشاهده هستند که بخش‌ها را مشخص می‌کنند. منافذ پشتی و نفریدیوپورها مایعی ترشح می‌کنند که سطح کرم را مرطوب و محافظت می‌کند و به آن اجازه تنفس می‌دهد. به جز بخش‌های دهان و مقعد، هر بخش دارای موهای زبری به نام موهای جانبی است که برای محکم کردن قسمت‌هایی از بدن در حین حرکت استفاده می‌شوند. گونه‌ها ممکن است چهار جفت موی روی هر بخش یا بیش از هشت موی جانبی داشته باشند که گاهی اوقات یک دایره کامل از موهای زاید را در هر بخش تشکیل می‌دهند. موهای شکمی ویژه‌ای برای محکم کردن کرم‌های خاکی جفت‌گیری با نفوذ به بدن جفت‌هایشان استفاده می‌شوند. در ادامه آشنایی با آناتومی کرم‌ خاکی قرمز خشک می توان گفت که به طور کلی در یک گونه، تعداد بندهای یافت شده در بین نمونه‌ها ثابت است و افراد با تعداد بندهایی که در طول زندگی خود خواهند داشت، متولد می‌شوند. بند اول بدن هم دهان کرم خاکی و هم یک لوب گوشتی به نام پروستومیوم را که بالای دهان قرار دارد، نشان می‌دهد که ورودی را هنگام استراحت کرم مسدود می‌کند، اما همچنین برای حس کردن و درک شیمیایی محیط اطراف کرم استفاده می‌شود. برخی از گونه‌های کرم خاکی حتی می‌توانند از پروستومیوم گیرنده برای گرفتن و کشیدن اقلامی مانند علف‌ها و برگ‌ها به داخل لانه خود استفاده کنند. این ویژگی ها در کرم‌ خاکی قرمز خشک نیز قابل مشاهده است. کرم خاکی بالغ یک تورم غده‌ای کمربندی شکل به نام کلیتلوم ایجاد می‌کند که چندین بند را به سمت قسمت جلویی بدن جانور می‌پوشاند. این بند بخشی از سیستم تولید مثل است و کپسول‌های تخم تولید می‌کند. بند خلفی معمولا مانند بقیه بدن استوانه‌ای است، اما بسته به گونه ممکن است چهارگوش، هشت‌ضلعی، ذوزنقه‌ای یا مسطح نیز باشد. بند آخر پری‌پروکت نامیده می‌شود؛ مخرج کرم خاکی یک شکاف عمودی کوتاه در این بند یافت می‌شود. مبحث آناتومی کرم‌ خاکی قرمز خشک هنوز به پایان نرسیده است. بخشی از کرم‌ خاکی قرمز خشک در خلف کلیتلوم شامل تمام ساختارهای سگمنتال قسمت بیرونی هر بند، یک کوتیکول نازک روی پوست قرار دارد که معمولا به رنگ قرمز تا قهوه‌ای است و دارای سلول‌های تخصصی است که مخاط را روی کوتیکول ترشح می‌کنند تا بدن را مرطوب نگه دارند و حرکت در خاک را آسان کنند. در زیر پوست لایه‌ای از بافت عصبی و دو لایه ماهیچه که یک لایه بیرونی نازک از ماهیچه حلقوی و یک لایه داخلی بسیار ضخیم‌تر از ماهیچه طولی است، وجود دارد. در داخل لایه ماهیچه کرم‌ خاکی قرمز خشک یک محفظه پر از مایع به نام سلوم وجود دارد که با فشار خود، ساختار بدن بدون استخوان کرم را فراهم می‌کند. بندها توسط سپتا از یکدیگر جدا می‌شوند که دیواره‌های عرضی سوراخ‌دار هستند و به مایع سلوم اجازه عبور بین بندها را می‌دهند. یک جفت ساختار به نام نفروستوم در پشت هر بند قرار دارد. یک لوله نفروستومی از هر نفروستوم از طریق سپتوم به بند بعدی منتهی می‌شود. این لوله سپس به اندام اصلی فیلترکننده مایعات بدن، نفریدیا یا متانفریدیوم، منتهی می‌شود که ضایعات متابولیک را از مایع سلومیک جدا کرده و آن را از طریق منافذی به نام نفریدیاپور در پهلوهای کرم‌ خاکی قرمز خشک دفع می‌کند. معمولا در بیشتر بندها دو نفریدیا و گاهی اوقات بیشتر، یافت می‌شود. در مرکز کرم‌ خاکی خشک، دستگاه گوارش قرار دارد که مستقیما از دهان تا مخرج بدون پیچ خوردگی امتداد دارد و در بالا و پایین توسط رگ‌های خونی و طناب عصبی شکمی احاطه شده است و در هر بند توسط یک جفت رگ خونی پالیال که رگ‌های خونی پشتی را به رگ‌های خونی زیر عصبی متصل می‌کنند، احاطه شده است. بسیاری از کرم‌های خاکی می‌توانند در پاسخ به استرس، مایع سلومیک را از طریق منافذ پشت خود به بیرون پرتاب کنند. سیستم عصبی مرکزی (CNS) کرم‌ خاکی قرمز خشک از یک مغز دو لوبی، گانگلیون‌های زیر حلقی، رابط‌های دور حلقی و یک طناب عصبی شکمی تشکیل شده است. مغز کرم‌های خاکی از یک جفت گانگلیون مغزی گلابی شکل تشکیل شده است. این گانگلیون‌ها در قسمت پشتی لوله گوارش در بخش سوم، در شیاری بین حفره دهانی و حلق قرار دارند. یک جفت از اتصالات حلقی گردنی از مغز، حلق را احاطه کرده و سپس به یک جفت از عقده‌های زیر حلقی واقع در زیر حلق در قطعه چهارم متصل می‌شوند. این ترتیب به این معنی است که مغز، عقده‌های زیر حلقی و اتصالات حلقی گردنی یک حلقه عصبی در اطراف حلق کرم‌ خاکی قرمز خشک تشکیل می‌دهند. طناب عصبی شکمی که توسط سلول‌های عصبی و فیبرهای عصبی تشکیل شده است از گانگلیون‌های زیر حلقی شروع می‌شود و در زیر کانال گوارشی تا خلفی‌ترین بخش بدن امتداد می‌یابد. طناب عصبی شکمی در هر بخش دارای یک برآمدگی یا گانگلیون است، یعنی یک گانگلیون سگمنتال که از بخش پنجم تا آخرین بخش بدن وجود دارد. هشت تا ده عصب از عقده‌های مغزی کرم‌ خاکی قرمز خشک خارج می‌شوند تا پروستوم، حفره دهانی و حلق را عصب‌دهی کنند. سه جفت عصب از گانگلیون‌های زیرحلقی خارج می‌شوند و به بخش‌های دوم، سوم و چهارم عصب می‌دهند. سه جفت عصب از هر گانگلیون سگمنتال امتداد می‌یابند تا ساختارهای مختلف آن سگمنتال را عصب‌دهی کنند. سیستم عصبی سمپاتیک از شبکه‌های عصبی در اپیدرم و لوله گوارش تشکیل شده است. شبکه عصبی، شبکه‌ای از سلول‌های عصبی متصل به هم است. اعصابی که در امتداد دیواره بدن کرم‌ خاکی قرمز خشک امتداد دارند، بین لایه‌های عضلانی دایره‌ای بیرونی و طولی داخلی دیواره عبور می‌کنند. آن ها شاخه‌هایی را منشعب می‌کنند که شبکه بین عضلانی و شبکه زیر اپیدرمی را تشکیل می‌دهند. این اعصاب با رابط کریکوفارنژیال متصل می‌شوند. لمس کرم خاکی که باعث ایجاد واکنش فشار و همچنین واکنشی به خاصیت دهیدراتاسیون نمک روی پوست انسان می‌شود، شبکه عصبی زیر اپیدرمی را که به شبکه بین عضلانی متصل است تحریک می‌کند و باعث انقباض عضلات طولی می‌شود. این امر باعث حرکات پیچشی مشاهده شده هنگام برداشتن کرم خاکی توسط انسان می‌شود. این رفتار یک رفلکس است و نیازی به سیستم عصبی مرکزی ندارد؛ حتی اگر طناب عصبی برداشته شود نیز رخ می‌دهد. هر بند از کرم‌ خاکی قرمز خشک شبکه عصبی مخصوص به خود را دارد. شبکه یک بند مستقیما به شبکه بندهای مجاور متصل نیست. طناب عصبی برای اتصال سیستم‌های عصبی بندها مورد نیاز است. آکسون‌های غول‌پیکر سریع‌ترین سیگنال‌ها را در امتداد طناب عصبی حمل می‌کنند. این‌ها سیگنال‌های اضطراری هستند که رفتارهای فرار رفلکسی را آغاز می‌کنند. آکسون غول‌پیکر پشتی بزرگ‌تر، سریع‌ترین سیگنال‌ها را از عقب به جلوی حیوان هدایت می‌کند. اگر قسمت عقب کرم لمس شود، سیگنالی به سرعت به جلو ارسال می‌شود و باعث انقباض عضلات طولی در هر بند می‌شود. این باعث می‌شود که کرم در تلاش برای فرار از یک شکارچی یا تهدید بالقوه دیگر، خیلی سریع کوتاه شود. دو آکسون غول‌پیکر میانی به یکدیگر متصل می‌شوند و سیگنال‌هایی را از جلو به عقب ارسال می‌کنند. تحریک این‌ها باعث می‌شود که کرم خاکی خیلی سریع عقب‌نشینی کند. شاید برای فرار از یک پرنده به داخل لانه خود منقبض شود. وجود سیستم عصبی برای اینکه یک حیوان بتواند درد را تجربه کند، ضروری است. با این حال سایر ظرفیت‌های فیزیولوژیکی نیز مانند حساسیت به مواد افیونی و تعدیل مرکزی پاسخ‌ها توسط مسکن‌ها مورد نیاز است. تزریق نالوکسان پاسخ‌های فرار کرم‌های خاکی را مهار می‌کند. این نشان می‌دهد که مواد افیونی در تعدیل حسی نقش دارند، مشابه آنچه در بسیاری از مهره‌داران یافت می‌شود.

کرم‌ خاکی قرمز را برای مواردی که در ادامه می آیند، پرورش می‌دهند.

1. تولید کود آلی
2. اصلاح ساختار و بهبود حاصل‌خیزی خاک به وسیله کرم‌ خاکی قرمز خشک
3. جلوگیری از آلودگی منابع پایه
4. حفظ محیط زیست
5. تولید محصول سالم
6. افزایش و پایداری تولید محصولات کشاورزی
7. تولید مکمل غذایی از کرم‌ خاکی قرمز خشک جهت خوراک دام و آبزیان
8. استفاده بهینه از زباله‌های حیوانی و تبدیل آن‌ها به کود آلی
9. استفاده بهینه از زباله‌های خانگی و تبدیل آن‌ها به کود آلی

به طور کلی کرم‌ خاکی قرمز خشک در صنعت دامداری، کشاورزی و دارویی مورد استفاده قرار می گیرد.